هوش تجاری یا هوش کسب و کار(Business Intelligence) که اختصار آن را BI نیز می نامند، در حقیقت به مجموعه ای از داده ها و اطلاعات گفته می شود که به کمک ابزارهایی خاص میتواند ارزش قابل توجهی را برای سازمان ایجاد کند. به بیانی ساده تر کاربرد اصلی هوش تجاری ،تبدیل داده به مزیت رقابتی برای یک سازمان است.

شاید در نگاه اول کمی با این مفهوم گیج شده و درک صحیحی راجع به این که "هوش تجاری چیست"نداشته باشید،در ادامه کمی بیشتر با مفهوم هوش تجاری آشنا شده و آن را در قالب مثال هایی جذاب با هم بررسی کنیم.

فرض کنید شما مدیر یک کسب و کار هستید، در چنین شرایطی،هوش تجاری به شما کمک می کند تا با استفاده از ابزارهایی مانند داشبوردهای مدیریتی،گزارش و نمودارهای متنی و گرافیکی و حتی تکنیک های داده کاوی عوامل موفقیت یا شکست پروژه های سازمان را متوجه شده،بتوانید مشکلات را برطرف کرده و در جهت افزایش سودآوری سازمان اقدام کنید.

در حقیقت هوش تجاری، مجموعه ای از ابزارها و روش هاست که با جمع آوری داده ها، پردازش و در نهایت نمایش اطلاعات، تصمیم گیری را برای مدیران سازمان آسان تر کرده و حقایقی را در خصوص فرآیندهای تجاری سازمان به آن ها ارائه می دهد.

🔹اهداف هوش تجاری و مزایای آن

همانطوری که گفتیم یکی از مهمترین دلایل به کارگیری هوش تجاری،ایجاد مزیت رقابتی و همچنین افزایش سود دهی سازمان است،اما می توان اهداف دیگری نیز برای این فرآیند در نظر گرفت،اهدافی مانند:

✅ تهیه ی سریع و آسان گزارش های کاربردی

✅ تعیین گرایشات تجاری سازمان ها

✅ پیش بینی وضعیت آینده ی بازار

✅ افزایش میزان رضایت مشتریان

✅ تشخیص به موقع نقاط ضعف و قوت

✅ کمک به تصمیم گیری سریع تر مدیران

✅ افزایش بهره وری و سود آوری سازمان

✅ تنظیم صحیح قیمت ها و افزایش فروش

✅ کاهش هزینه های نیروی انسانی

 به طور کلی،هوش تجاری را می توان از جمله زیر مجموعه های سیستم های اطلاعاتی در فناوری اطلاعات دانست،سازمان هایی که به خوبی از فناوری اطلاعات در زیر ساخت کسب و کار خود بهره برده باشند،به راحتی قادر خواهند بود BI را نیز در سازمان به کار گرفته و از مزایای آن برخوردار شوند.

حال که تا حدودی با مفهوم هوش تجاری و اهداف آن آشنا شدیم،بد نیست کمی تخصصی تر به این موضوع نگاه کرده و این فرآیند را از نظر ساختار و معماری کلی مورد بررسی قرار دهیم.

🔹 معماری هوش تجاری چگونه است؟

هوش تجاری از نظر ساختار اجرا و معماری فرآیند،دارای 5 لایه ی اصلی است،از تشخیص منبع داده تا مرحله ی نمایش نمایش اطلاعات که در ادامه آنها را بررسی می کنیم:

🔹 منابع اطلاعاتی(Data Source)

در اولین مرحله برای پیاده سازی هوش تجاری در یک سازمان،داده های مهم را در قالب فرمت های به خصوص شناسایی و سازماندهی می کنیم،این داده ها می توانید از انواع منابع اطلاعاتی مانند دیتابیس ها و... تجمیع گردند.

🔹 استخراج،تبدیل و بارگذاری(ETL)

در این مرحله،اطلاعات مناسب از منابعی که در مرحله ی قبل تشخیص داده شده استخراج (Extract) شده ،سپس به داده های قابل استفاده برای سیستم تبدیل (Transform) می شود،در این مرحله داده های نامعتبر از مجموعه حذف خواهد شد و سپس در انبارهای داده گردآوری و بارگذاری (Load) می شوند.

🔹 انبارهای داده(Data warehouse)

هدف از انجام این مرحله در حقیقت جمع آوری داده های مورد نیاز و ایجاد مجموعه ای یکپارچه از این اطلاعات می باشد، طراحی این مجموعه جزو یکی از مهم ترین مراحل فرآیند پیاده سازی هوش تجاری است،انبار داده باید به گونه ای طراحی شود که انواع مختلف اطلاعات در آن قابل تجمیع باشند.

🔹 مدل سازی داده ها (Data Modeling)

در این گام، حقایق مربوط به کسب و کار شامل فروش،پرداخت،زمان فروش،فروشنده و مشتری مشخص شده و در قالب گزارش هایی بررسی و روابط میان آن ها مشخص می شود،پس از انجام این فرآیند به مقادیر و اطلاعات محاسباتی دست می یابیم که می توان از آنها به عنوان شاخص های اندازه گیری اطلاعات استفاده کرد.

🔹 ارائه ی اطلاعات(Presentation)

در آخرین لایه از فرآیند هوش تجاری،اطلاعات به دست آمده را در قالب داشبوردهای مدیریتی و به شکل نمودارهای گرافیکی،گزارشات تصویری،متنی و ... به کاربر نهایی (معمولا مدیران کسب و کار)نمایش داده می شود. این کزار شها می توانند حاوی اطلاعاتی شامل نقاط ضعف و قوت سازمان ،عوامل موفقیت یا شکست پروژه ها،تاثیر هزینه ها در فروش و ... باشند که در نهایت می توانند استراتژی های تجاری سازمان را دستخوش تغییر کنند.

همانطوری که در تصویر مفهومی بالا نیز مراحل فرآیند هوش تجاری مشخص است،در اولین گام، داده ها از منابع مختلف سازمان جمع آوری شده و طی فرآیند ETL به داده ای قابل قبول تبدیل می شوند، سپس با تجمیع و جمع آوری برای مرحله ی ذخیره سازی (warehouse) آماده شده و پس از آن عملیات آنالیز و مدل سازی روی آن ها صورت گرفته و آماده ی ارائه و نمایش به مدیران سازمان می شوند.

🔹 فرهنگ استفاده از هوش تجاری در سازمان ها

یکی از ابعاد هوش تجاری بررسی فنی و تکنیکی این فرآیند است که تا حدودی با معماری آن آشنا شدیم،اما به طور کلی در فرآیند های مرتبط با فناوری اطلاعات یکی از مهم ترین عوامل به کارگیری آن ها در سازمان،درک صحیح این تکنولوژی هاست،نمونه ای از این داشبورهای مدیریتی را میتوانید در تصویر زیر مشاهده کنید:

اگر مدیر یک سازمان هستید و قصد دارید فرآیند رشد کسب و کارتان را شاهد باشید بد نیست نیم نگاهی نیز به این علم داشته باشید!

شما چه اطلاعاتی در خصوص هوش تجاری(BI) دارید؟ اگر مدیریت یک کسب و کار را برعهده داشته باشید ،آیا تمایلی به استفاده از این گونه ابزارها دارید؟ دیدکاه ها و نظرات ارزشمند خود را با ما و سایر کابران همیار آی تی به اشتراک بگذارید.